Үш апта ма, әлде үш ай ма? Әзірлеуде уақыт шын мәнінде қай жерде жоғалады

Бизнес IT-команда іздей бастағанда, көбіне бір сұрақ пайда болады: неге бір мердігер “3 аптада жасаймыз” дейді, ал екіншісі дәл сол жобаға 3–5 ай сұрайды?

Сырттан қарағанда бұл түсініксіз көрінеді. Біреу жай ғана мерзімді ұзартып айтып жатқан сияқты. Бірақ практикада айырмашылық көбіне кодты тез жазуда емес.

Соңғы жылдары SoftSale-де біз маркетплейстер, ERP-жүйелер, білім беру платформалары, мобильді қосымшалар және B2B кабинеттер сияқты әртүрлі жобалар жасадық. Сол тәжірибеден бір нәрсе анық байқалады: әзірлеудегі уақыттың көп бөлігі кодтың өзіне емес, оның айналасындағы процестерге кетеді.

Төменде мерзім мен бюджетті жиі “жеп қоятын” үш негізгі себеп бар.

Жоба басталмай тұрып үлкен ТЗ жазу

Әзірлеудегі ең қымбат иллюзиялардың бірі — алдымен бәрін толық сипаттап, содан кейін ғана өнім жасау керек деген ой.

Ірі enterprise-жобаларда бұл шынымен қажет болуы мүмкін. Бірақ орта деңгейлі бизнес-өнімдердің көбінде ондаған беттен тұратын үлкен ТЗ процесті тездетпейді, керісінше тежейді.

Мәселе мынада: жобаның басында өнімнің шын мәнінде қандай болу керегін ешкім толық түсінбейді. Тіпті клиенттің өзі де.

Нағыз түсінік бірінші жұмыс істейтін нұсқа пайда болған кезде келеді. Бизнес экрандарды көріп, батырмаларды басып, логиканы тексере бастағанда ғана: “фильтр басқаша болуы керек”, “кабинет ыңғайсыз”, “тапсырыс процесі былай жұмыс істемеуі керек” деген нақты ойлар пайда болады. Бұл — қалыпты жағдай.

Сондықтан SoftSale-де біз көбіне стартқа дейін айлап құжат жазып отырмауға тырысамыз. Негізгі scope, рөлдер, экрандар және негізгі логиканы бекітіп, содан кейін алғашқы жұмыс істейтін нұсқаны тез көрсету әлдеқайда тиімді.

Клиент PDF емес, тірі өнімді көрген кезде шешімдер де тезірек қабылданады. Көп жағдайда дәл осы тәсіл бизнеске бірнеше ай уақыт үнемдейді.

Жобаның шекарасы анық болмауы

Әзірлеудегі көп мәселе “жолда қосып жібереміз” деген сөзден басталады.

Басында бұл ұсақ нәрсе сияқты көрінеді. Бірақ кейін тағы бір экран, тағы бір функция, тағы бір интеграция, тағы бір логика қосылады. Нәтижесінде 2 айға жоспарланған жоба жарты жылға созылып кетеді.

Сондықтан fix-price дұрыс жұмыс істеуі үшін жобаның нақты шекарасы болуы керек. Яғни мына көлем — бірінші фаза, мына функциялар кіреді, ал мына нәрселер — келесі этап.

Жоба ортасында жаңа идеялар пайда болған кезде хаос басталмайды. Тек келесі фаза бөлек талқыланады.

Айтпақшы, бизнес жиі дәл осыны бағаламайды. Анық scope екі жақтың да жүйкесін сақтайды. Әйтпесе “бұл кішкентай ғана доработка ғой” деген бітпейтін әңгіме басталады 😄

Vendor lock-in — көп адам кеш түсінетін мәселе

Тағы бір маңызды нәрсе бар. Оны көп компания тым кеш түсінеді.

Нарықта клиентті өз жүйесінің ішінде ұстап қалатын мердігерлер әлі де көп. Код студияда қалады, сервер доступтары да соларда, ал құжаттама толық болмайды.

Кейін бизнес басқа командаға ауысқысы келгенде, не бәрін қайта жасау керек болады, не бұрынғы мердігердің шарттарына тәуелді болып қала береді.

Іс жүзінде бұл өнімге иелік етудің жасырын салығына айналады.

Сондықтан SoftSale-де біз басқа логиканы ұстанамыз: клиент жобаның кодын, доступтарын және инфрақұрылымын алады.

Бұл не үшін маңызды? Өйткені бизнес өз өніміне өзі иелік етуі керек. Мердігерге тәуелділікті жалға алып отырмауы керек.

Клиент өзін “жабық жүйеде” сезінбеген кезде, қарым-қатынас та өзгереді. Қысым азаяды, ал оның орнына дұрыс серіктестік пайда болады.

Уақыт шын мәнінде қай жерде үнемделеді

Ең қызығы, әзірлеу жылдамдығы көбіне “супер-разработчиктерге” байланысты емес.

Ол шешімдердің қаншалықты тез қабылданатынына, жобаның шекарасы қаншалықты анық екеніне, артық бюрократияның аздығына және бірінші жұмыс істейтін нұсқаның қаншалықты ерте көрсетілетініне байланысты.

IT-де көп уақыт кодқа емес, бітпейтін келісулерге, құжаттарға, тапсырмалардағы хаосқа және бәрін алдын ала болжауға тырысуға кетеді.

Бизнес мұны неғұрлым ерте түсінсе, өнімді соғұрлым тез әрі тиімді іске қосуға болады.

Қорытынды

Клиент “неге бір команда жобаны бір айда жасайды, ал екіншісі жарты жыл дейді?” деп сұрағанда, шынайы жауап көбіне кодты тез жазуда емес.

Көбіне айырмашылық мынада: процесте артық бюрократия бар ма, жобаның шекарасы анық па және команда идеяны тез жұмыс істейтін өнімге айналдыра ала ма.

SoftSale-де біз де процесті осы логикамен құруға тырысамыз: жұмыс істейтін нұсқаларды ертерек көрсету, артық этаптарды азайту және әзірлеуді бизнес үшін барынша ашық ету.